N Misjac - Nowy paradygmat nauczania j^zyka polskiego jako obcego w srodowisku studentow - страница 1

Страницы:
1  2 

ПЕДАГОГІЧНІ ДОСЛІДЖЕННЯ

УДК 947.084.5(438)

Natalia Misjac

(Panstwowy Uniwersytet w Zytomierzu)

NOWY PARADYGMAT NAUCZANIA J^ZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO W SRODOWISKU STUDENTOW

Artykutprzedstawia nowy paradygmatprocesu nauczania j^zykapolskiego jako obcego w srodowisku studentow, metody nauczania sqprzedstawione wedtug aktywnosci studentow w przyswajaniu wiedzy oraz formowaniu kompetencji jqzykowej. Autor udzielaporady, jak aktywizowcc tradycyjne metody pracy ze studentami, podaje przyktady realizacji aktywnych metod

nauczania.

Proces nauczania jest procesem wspolnej pracy dwoch osob: tego, kto uczy, i tego, kto si? uczy. Przez dlugi czas proces nauczynia tumaczono jako przekaz wiedzy od starszych - mhodszym. Przy takim tradycyjnym sposobie nauczania czynnym w parze bya osoba, ktora nauczala (wykladowca, nauczyciel), biernym - student lub uczen. Wspolczesni badacze zwracaja uwag? na to, ze druga osoba w tej parze powinna si§ uczyc. Ta uwaga jest podstawowym kredo nowego paradygmatu nauczania j?zyka polskiego jako obcego w srodowisku studentow.

Taki nowy paradygmat przenosi uwag na osob? uczaca si?. Osoba musi dzialac i bye aktywna. Autor tego artyku lu cz?sto, zwracajac si? do swoich studentow, mowi: "Mozna przywiesc konia do poiska i rzucic jego pysk w wod?, ale pic musi sam kon". W taki sposob wykladowca zaprasza studentow do aktywnosci, oni sami musza „pic wod?", sami siebie uczyc. Tylko w taki sposob studenci moga zdobyc j?zykowa kompetencj? [1: 413] czyli takie umiej?tnosci, ktore b?da potrzebne w doroslym zyciu, w pracy zawodowej. Uczac si? j?zyka polskiego, studenci zdobywaja kompetencje socjo-kulturowa, a mianowicie: wiedz? o Polsce, ze sasiaduje z Ukraina , zachowanie wsrod Polakow, nawiazywanie i podtrzymanie kontaktu, wyrazanie prosby, zasady taktownego usprawiedliwiania s?i, zychowanieprzy stole" itd.

Najwazniejsza misja nauczania jest przygotowanie obywatela do zmieniajacego si? swiata, wyposazenie go w potrzebny potencjal - wiedzy i umiej?tnosci. Wspolczesni badacze wymieniaja takie umiej?tnosci jako kluczowe w procesie nauczania:

© Natalia Misjac, 2008

Natalia Misjac. Nowy paradygmat nauczania j %zyka polskiego jako obcego w srodowisku studentow

- gromadzenie i ocenianie informacji,

- planowanie wasnej pracy,

- tworcze rozwiazywanie problemow,

- komunikacja interpersonalna, praca zespolowa,

- poslugiwanie si? komputerem.

Wazne jest rozumienie tego, ze umiej?tnosci uczymy si? calkiem inaczej, niz wiedzy. Dla osiagnienia wiedzy mozna przekazac informacj? i fakty w sposob werbalny (od wykladowcy do studenta). Natomiast umiej?tnosci trzeba cwiczyc. Zeby je zdobyc, student powinien bye czynnym. Student bierny je nie zdob?dzie, chociaz b?dzie uwaznie sluchac wykladowc? i starannie powtarzac jego slowa, czytac ksiazki, a nast?pnie przekazywac zdobyta informacj?. Wszyscy wiedza, ze nikt nie nauczy si? gry na skrzypcach, jezeli b?dzie tylko czytac ksiazki o technice gry i powtarzac teoretycznie alfabet muzyczny. Zeby nauczyc si? grac, wlasnie trzeba grac! Podobnie z innymi umiejjtnosciami. Trzeba je trenowac! Temu sluzy wykorzystanie aktywnych metod nauczania.

Aktywne metody nauczania nalezy rozumiec przede wszystkim jako sposob dzialania. One pomagaja studentom zrozumiec informacj?, pogl?biaja zainteresowanie pewnych zagadnien, ulatwiaja przyswajanie nowej wiedzy, rozwijaja wlasne pomysly i idee. Przy stosowaniu aktywnych metod nauczania student jest aktywnym podmiotem, zdobywajacym wiedz? droga wlasnych doswiadczen i poszukiwan. Wykladowca wspomaga uczacego si?, stwarzajac mu mozliwosc rozwiazywania problemow.

Co powinien robic wykladowca, zeby aktywizowac studentow w procesie nauczynia j?zyka polskiego, jakie stosowac metody? Najpierw wykladowca powinien stworzyc optymalna atmosfer?, ktora b?dzie sprzyjac uczeniu si?. Nalezy dbac o warunki osiagni?cia sukcesow, uzywac atrakcyjne dla studenta formy i metody pracy. Na za?jciach nie powinno byc miejsca dla nudy, przeciez wszelka nuda tlumi emocje, negatywnie nastawia do przedmiotu, do nauczania wogole. Wazne jest stosowanie roznorodnych metod nauczania.

W piramidzie przyswajania wiedzy na grze znajduja si?: wyklad (5% przyswajania wiedzy), dalej   - czytanie (10 %),  metody audiowizualne (20%), demonstracja (30%). W drugiej polowie piramady znajduja si? dyskusja (50%), odygrywanie rol, stworzenie projektow (70%), wreszcie na dole - uczenie innych (90%) [2: 157].

Piramida ilustruje rozny stopien aktywnosci osoby, ktora si? uczy, w procesie przyswajania wiedzy i zdobywania kompetencji: gdy tobie powiedza - ty zapomnisz, gdy pokaza - ty zapami?tasz, gdy zrobisz sam -ty zrozumiesz i b?dziesz umiec.

W procesie nauczania j?zyka polskiego jako obcego w srodowisku studentow moga byc stosowane wszystkie metody. Zrealizowac cele dydaktyczne przy korzystanu z metod gornej cz?sci piramidy [2] mozna, jezeli uzywac je przeplatajac innymi (aktywnymi) formami. Na przyklad, wyklad pozostaje dosc aktywnie uzywana forma pracy wykladowcy. On ma swoje zalety: wyklad jest zorganizowana i ustrukturalizowana forma przezentacji tematu. To jest bardzo szybki sposob przekazywania wiedzy. Metody audiowizualne (tasmy dzwi?kowe, filmy, kasety, video) doskonale uzupelniaja wyklady. Zeby uniknac wad wykladu (sytuacja biernego studenta, maly procent przyswajania wiedzy, nuda), mozna aktywnie korzystac widocznoscia.

Widocznosc w nauczaniu j?zyka polskiego ma wiele ksztaltow. Przede wszystkim widocznoscia jest sam j?zyk. Cz?sto metodycy nie uwazaja jej osobnie jako szczegolny ksztalt widocznosci. Wlasnie dzwi?ki, wyrazy, zdania - to najwazniejsze w nauczaniu jakiegokolwiek ?jzyka. Ciekawymi przykladami takiego rodzaju widocznosci sa szybkomowki, kalambury, specjalne zestawy wyrazow ( „Kaprysna, rzeko Warto, ujarzmic by ci?

warto!").

Widocznoscia wzrokowa jest wszystko, co studenci widza. Nalezy podkreslic znaczenie tego ksztaltu widocznosci, poniewaz znaczny procent informacji czlowiek otrzymuje wzrokowo (ponad 80 procent).

Dla nauczania j?zyka polskiego mozna korzystac naturalna wzrokowa widocznoscia. Taka widocznoscia moga byc meble w audytorium albo w domu (mozna je nazywac, liczyc, okreslac miejsce), szczegolne rzeczy, co leza w piorniku, w torebce itd. Widocznoscia naturalna moga byc mapy. Na przyklad, mapa polityczna Europy (studenci wypisuj nazwy panstw w porzadku alfabetycznym, tworza od tych wyrazow nazwy mieszkancow kraju, cwicza pisowni? u - 6 : wschod, zachod, poludnie, polnoc itd. ), mapa polityczna Polski ( pisownia wielkiej litery, liczba rzeczowniokw: Katowice, Tatry, pisownia u - 6: Krakow, Tarnow, Rzeszow, Janow), mapa miasta (zabytki Krakowa, transport, wirtualna podroz przez miasto). W pracy ze studentami widocznosc naturalna moze byc dosc uwarunkowana. Na przyklad, zegar, w ktorym mozna przesuwac wskazowki r?ka (cwiczenie „Ktora godzina?"), papierowa lalka i jej ubranie (cwiczenia na temat „Cz?sci ciala", „Pory roku i garderoba"). Na pierwszy rzut oka, wykorzystujac widocznosc naturalna, studenci bawia si?, ale nalezy nie zapominac, ze podczas gry oni ucza si?.

Jednak nie kazda rzecz mozna przyniesc na zaj?cie i pokazac studentom, ale zawsze mozna pokazac rysunki tych rzeczy. Studenci, korzystajac z rysunkow, ch?tnie przyswajaja sobie nowe slowa, rowniez zapami?tuja odpowiednie formy i reguly gramatyczne.

W nauczaniu j?zyka polskiego najcz?sciej wzywana jest widocznosc wzrokowa (plansze, tablice i tabelki). Plansze moga byc fabrycznie, jak rowniez moze je przygotowywac wykladowca albo studenci jako zadanie.

Pokazemy na przykladach wykorzystanie tabelki. Przy opracowaniu tematu „Alfabet j?zyka polskiego" b?dzie potrzebna tabelka, gdzie poszczegolne litery sa umieszczone w okienkach czerwonego lub zielonego koloru. Przedstawimy algorytm pracy z tabelka:

1) wykladowca podkresla, ze w j?zyku polskim wykorzystana jestlacina (w j?zyku ukrainskim - cyrylica);

2) studenci patrza na tablic? i nazywaja litery j?zyka polskiego, ktore sa takie, jak w innych j?zykach obcych (angielskim, niemieckim, francuzkim);

3) wykladowca zwraca uwag? na litery w czerwonych okienkach, przede wszystkim sa to litery q oraz g; te litery maja ogonki; one oznaczaja nosowki (dzwi?ki nosowe); te litery nigdy nie bywaaj wielkie i nie zaczynaja slow, w slownikach nie ma wyrazow na litery q, g;

4) wykladowca zwraca uwag? na liter? 1, ktora rowniez znajduje si? w okienku, pomalowanym na czerwony kolor, i wyjasnia, ze ta litera bywa wielka i mala (L, 1); zawsze oznacza twardy dzwi?k (dla porownania: litery L,l oznaczaja mi?kki dzwi?k);

5) wykladowca uczy studentow wymawiac dzwi?k, ktory oznacza litera 1 (tutaj mozna opierac si? na umiej?tnosci artykulacyjne Ukraincow. Jako podsumowanie wykladowca podkresla, ze te trzy litery oznaczaja dzwi?ki, ktore sa fonetycznymi szczegolami j?zyka polskiego.

W ciagu zaj?cia studenci zwracaja uwag? na litery umieszczone w zielonych okienkach. To sa litery c, n, s, z, 6, z. Te litery maja znaki diakrytyczne (kreska, kropka). Kropka jest wykorzystana w j?zyku ukrainskim (i). Taki dzwi?k jest w j?zyku ukrainskim i w j?zyku polskim, jak rowniez i taka litera. To ulatwia proces nauczania Ukraincow j?zyka polskiego. Dalej podczas wykonania licznych cwiczen studenci ucza si? artykulowac dzwi?ki j?zyka polskiego. Alfabet j?zyka polskiego nadal mozna wystawiac na kazdym zaj?ciu tak dlugo, dopoki studenci b?da tego potrzebowali.W takim razie tablica z alfabetem l?dzie dla nich jako podpowiedz.   W ten sam sposob mozemy pracowac z tablica „Dwuznaki",

„Dyftongi".

Liczne tablice przedstawiaja reguly ortograficzne j?zyka polskiego, a mianowicie: 6 - u, z - rz, h - ch. Studenci ch?tnie korzystaja z tablicy „Znaki interpunkcyjne" (od pierwszego zaj?cia oni nazywaja znaki po polsku).

Rodzajem widocznosci wzrokowej sa rozne obrazki, rysunki. Obrazki aktywnie sa wykorzystane nie tylko w podr?cznikach dla dzieci, rowniez w slownikach nowego pokolenia [3, 4].

Duzo korzysci przynosza rysunki, ktore studenci robia samodzielnie, przygotowujac si? do zajex. To moze bye rysunek domu, pokoju, ulicy, poczty. Omawiajac rysunek, studenci aktywizuja wlasne slownictwo. Obrazki, przygotowane przez studentow, moga tworzye serie, na przyklad, plik "Wyrazy podobne w brzmieniu, lecz o oznym znaczeniu"

 

J ezyk polski

J ezyk ukrainski

1.

dywan

килим

 

sofa

диван

2.

czaszka

череп

 

filizanka

чашка

3.

zaw 6d

професія

 

fabryka

завод

Do plansz wykladowca przygotowuje roznorodne leksyczne i gramatyczne ewiczenia, gdzie wykorzystywane sa wszystkie sprawnosci jezykowe: sluchanie ze zrozumienim, czytanie, mowienie, pisanie. Cywilizacyjno-kulturowy charakter ewiczen przybliza studentom realia polskie.

Studenci moga sami robie afisze i pansze z obrazkami do pewnego tematu, na przyklad: „Moja rodzina", „Hobby", „Zawod". Plansze mozna wykorzystae na zajeciach z odpowiedniego tematu. Plansze z obrazkami mozna wykorzystae do ewiczen gramatycznych, na przyklad, afiszePokoj" - do ewiczen z wykorzystaniem przyimkow (na, przed, w, przy, okolo, wokol), do ewiczen z uzyciem przyslowkow (zlewa, w prawo, nisko, wysoko). Wazne jest to, ze przygotowanie planszy daje studentom duzo korzysci, a mianowicie: zwiekszenie kwestionariusza, aktywizacja wyrazow na okreslony temat, ewiczenia form gramatycznych podczas omawiania obrazkow, jakie sa umieszczone na planszach. Oprocz tego, przygotowanie plansz daje studentom mozliwose wykazania swoich zdolnosci, podtrzymuje rozwoj tworczosci. Przygotowujac plansze i omawiajac je, studenci dzialaja. Wykonujac podobne ewiczenia, oni pracuja na swoja kompetencje, na swoja przyszlose.

Obrazki nie tylko ulatwiaja nauczanie, one rowniez robia zajecie ciekawym. Wykorzystanie obrazkow mozna polaczye z praca w grupach. Na przyklad, zajecie na temat „Przyroda, srodowisko" ciekawie jest prowadzie w taki sposob: studenci sa podzieleni na grupy, kazda grupa pracuje nad jednym mikrotematem ("Ptaki", "Ryby", "Owady " it.d.). Studenci otrzymuja obrazki, oni powinni wyjasnie: Co to jest? Jakiego koloru? Jakie sa najwazniejsze czesci ciala (glowa, skrzydla, ogon, rogi,

zeby i inne)? Gdzie mieszka (las, gora, pole, rzeka, morze; na drzewie, w norze, pod strzecha)? Nastepnie studenci oddaja obrazki, wykladowca rozmieszcza je na tablice. Z kazdej grupy jeden student opowiada wspolne wopracowany temat, pozostali studenci powinni odgadnae i odnaleze obrazek.

Plansze i ewiczenia do nich moga bye takze uzywane jako tzw. „przerywniki", czyli krotkie zadania urozmaicajace zwykly tok zajee. Obrazki mozna wykorzystywae dla gier, na przyklad, rebusow fonetycznych. Takie gry maaj na celu: doskonalenie wymowy; przygotowanie do nauki czytania i pisania, one bawa, ciesza, ucza, pomagaja zdobye doswiadczenie.

Rysunki moga bye zgrupowane wedlug podzialu tematycznego. Grupowanie i przedstawianie materialu leksykalnego na polach tematycznych, naszym zdaniem, jest bardziej trafne, nzi jego prezentacja w porzadku alfabetycznym, poniewaz wtedy poszczegolne slowa wystepuja w swoim naturalnym kontekscie, co znacznie ulatwia ich identyfikacje oraz proces zapamietywania. Metody pracy wedlug pola tematycznego wykorzystuja autorzy podrecznikow dla studentow [5, 6].

Plansze i ewiczenia przedstawiaja pewien sposob pracy z jezykiem, znany jako nauczanie komunikacyjne. Technicznes rodki nauczania mozna wykorzystae sluchowo (plyty, material do magnetofonu), wzrokowo (przezrocza rozne miejscowosci Warszawy, Krakowa, innych miast Polski), sluchowo-wzrokowo (ogladanie filmow).   Pokazemy to na przykladach. Przed   obejrzeniem   filmu   Andrzeja   Wajdy   „Tdowata" studentom zaproponowano takie pytania i zadania: 1. Zapiszcie imiona i nazwiska bohaterow filmu, ich zawod, stopien pokrewienstwa. 2. Zapiszcie nazwy miast, wiosek, majatkow. 3. Przeliczcie dialogi (kto z kim i o czym rozmawia?). Po obejrzeniu filmu studenci przekazuaj jego trese, korzystajac ze swoich notatek, dialog przedstawiaja wedlug fabuly filmu.

Страницы:
1  2 


Похожие статьи

N Misjac - Nowy paradygmat nauczania j^zyka polskiego jako obcego w srodowisku studentow