M Zielonogdrski - Еwolucja rol i zadan polskich nauczycieli - страница 1

Страницы:
1  2  3 

Випуск 26'2011

Серія 5. Педагогічні науки : реалії та перспективи

18.    Tamze, s.79.

19     E. Matuska, Zamawiane kierunki studiow recept^. na deficyty kapitalu intelektualnego w Polsce? [w :] I. Surina (red. nauk.) Przestrzen..., dz. cyt., s.87.

20. I. Adamek, Kreatywnosc i tworczosc potrzeb^. i wartosci^. wspolczesnego nauczyciela [w :] I. Adamek, E. Zmijewska, (red. nauk.) Nauczyciel..., dz.cyt.,s.32.

21. T. Kotarbinski, Traktat o dobrej robocie. Wroclaw 1973, Zaklad Narodowy im. Ossolinskich, s. 231.

22. J. Bruner, Kultura edukacji. Krak6w2006, Wyd. Universitas.

Magda-Adamowicz Marzenna Uniwersytet Zielonogdrski

EWOLUCJA ROL I ZADAN POLSKICH NAUCZYCIELI

Przemiany spoleczne narzucaj^ okreslone wymagania szkole i nauczycielowi, wplywaj^. na modyfikacj? cel6w, zadan, tresci, metod ksztalcenia i wychowania. Stawia to nauczyciela w nowej i wci^z zmieniaj^cej si? sytuacji oraz wplywa na warunki i tresci jego pracy. Istniej^ca wsp6lzaleznosc mi?dzy post?pem spolecznym a rozwojem oswiaty, kt6re decyduje o koniecznosci i ci^glosci modernizacji systemu edukacji (K. Duraj-Nowakowa, 2000; S. Krawcewicz, 1987; T. Lewowicki, 1997).

Zmieniaj^ca si? funkcja oswiaty na tle przemian zachodz^cych w pracy nauczyciela klas mlodszych wobec kt6rego rosn^ i zwi?kszaj^. si? wymagania. Musi on doskonale orientowac si? w nowych zdobyczach nauki i mozliwosciach jej praktycznego zastosowania, w wymaganiach r6znych rodzaj6w dzialalnosci produkcyjnej czlowieka, w niezb?dnych umiej?tnosciach zawodowych. W pracy nauczyciela konieczna jest znajomosc konkretnych potrzeb srodowiska, w kt6rym pracuje on oraz mozliwosc ksztaltowania, rozwijania i zaspokajania tych potrzeb (T. Lewowicki, 1997; M. Szymanski, 1996; Z. Kwiecinski, 1992).

Przemiany dokonuj^ce si? w procesie produkcyjnym do wysokiej rangi podnosz^ funkcje szkoly i rol? nauczyciela w ksztaltowaniu postaw ludzi, ich stosunku do pracy, umiej?tnosci wsp6ldzialania w zespole, dyscypliny, sumiennosci i obowi^zkowosci (Z. Kwiecinski, 1992).

Istotnym czynnikiem modyfikuj^cym rol? spoleczn^ szkoly i nauczyciela jest r6wniez szybki przyrost wiedzy naukowej oraz koniecznosc coraz szerszego wdrazania osi^gni?c nauki do praktycznej dzialalnosci czlowieka (K. Duraj-Nowakowa, 2000a). W zwi^zku z tym w nowym swietle ukazuj^ si? takie zagadnienia, jak wymagania stawiane nauczycielowi, jego kwalifikacje zawodowe, poziom i zas6b wiedzy naukowej koniecznej do nauczania szkolnego, zdobywania umiej?tnosci z zakresu naukowej organizacji pracy, co wymaga od niego nie tylko gruntownego przygotowania do pracy pedagogicznej, lecz takze ci^glego podnoszenia kwalifikacji w drodze doskonalenia zawodowego i samoksztalcenia (K. Duraj-Nowakowa, 2000). Oczywisty i powszechny staje dzis pogl^d, ze kazdy nauczyciel bez wzgl?du na to, na jakim szczeblu ksztalcenia szkolnego pracuje, powinien miec wyksztalcenie wyzsze (M. Szymanski, 1996).

Post?p pedagogiczny w szkolnictwie zalezy od wielu warunk6w, ale jego realizatorem i tw6rc^. jest nauczyciel, w tym kl. I-III. Cz?sto inicjatorem i organizatorem s^. tez instytucje centralne zarz^dzaj^ce calym systemem. Struktura organizacyjna edukacji przyjmuje postac stozka, na wierzcholku kt6rego znajduje si? Ministerstwo Edukacji Narodowej. Ogniwami posrednimi s^. wladze wojew6dzkie, miejskie, gminne, dzielnicowe a w tym organy samorz^dowe. Ta struktura zawiera w sobie wiele zalet jaki i wad dla realizacji praca dydaktyczno-wychowawcza nauczyciela. Cech^ charakterystyczn^. tej struktury jest szeroko rozbudowana siec zaleznosci instytucjonalnej i personalnej, kt6re przyjmuje postac konfiguracji horyzontalnej i wertykalnej (K. Duraj-Nowakowa, 2000b). Zaleznosci pionowe odgrywaj^. istotn^. rol? w dyfuzji utworzonych innowacji (R. Schulz,

1994). Natomiast zalet^ jest wyrazistosc, przejrzystosc tej struktury, podzial formalnych kompetencji jej poszczeg6lnych ogniw, co sprzyja optymalizacji zarz^dzania. Niebezpieczenstwem jest personalny uklad zaleznosci pionowych. Funkcjonowanie tegoz systemu bliskie jest klasycznej organizacji biurokratycznej, w kt6rej wsp6lzawodnictwo hierarchiczne (pojawiaj^ce si? przy zdobywaniu poszczeg6lnych stopni awansu zawodowego) sprzyja indywidualizacji i manifestowaniu wzajemnej nieufnosci. Jest to teren rywalizacji, kt6remu towarzysz^. konflikty i napi?cia, co jest postrzegane jako potencjalne zagrozenie dla stalych stosunk6w wladzy w danej organizacji (K. Duraj-Nowakowa, 2000).

Zwlaszcza drugi system zaleznosci ksztaltuje klimat pracy nauczycielskiej. Ich pozycja zawodowa swiadczy o niskim poziomie zorganizowania, braku wewn?trznej integracji, stymulacji i komunikacji, co wprowadza sztywny system, kt6ry uniemozliwia wprowadzanie zmian, np. innowacji. W takiej sytuacji maleje dzialalnosc tw6rcza podejmowana przez nauczycieli, zanika droznosc informacji i dwukierunkowa komunikacja mi?dzy poziomami. Ich miejsce zast?puje autokratyczny styl kierowania. Nawet gdyby podejmowane decyzje byly trafnymi i niezb?dnymi, potencjalni ich wykonawcy traktuj^ je, jako zb?dne i narzucone. Tryb ich podejmowania od razu przes^dza o odrzuceniu lub zwloce b^dz tez nierzetelnym wykonaniu. W takiej sytuacji odg6rnie projektowane reformy i modernizacje z utrudnieniem s^. realizowane przez nauczycieli klas propedeutycznych. R6wniez hierarchiczny uklad systemu oswiaty utrudnia powstawanie i realizacj? indywidualnych, czy grupowych innowacji (T. Lewowicki, 1997). Brak komunikacji i przeplywu informacji w pionowej i poziomej strukturze ogranicza wymian? doswiadczen nauczycieli, co wprowadza ich w psychiczny dyskomfort. Zatem poz^dana bylaby modyfikacja wewn?trznej struktury systemu edukacyjnego, tak aby sprzyjala tworzeniu, organizowaniu i upowszechnianiu innowacji na wszystkich szczeblach. Oczywiscie owe zjawisko dokonuje si? w systemie spolecznym, kt6ry to wyznacza kierunki i sil? jej wewn?trznych przeobrazen.

Nauczyciel wplywa na to, w jakim stopniu post?p nauk pedagogicznych b?dzie ksztaltowal praktyczn^ a wi?c dydaktyczno-wychowawcz^. dzialalnosc i innowacyjn^. szkoly.

W systemie zaleznosci instytucjonalnej i personalnej najnizszym poziomem zajmuj^ wlasnie nauczyciele i ich praca profesjonalna . Ich srodowisko, sytuacje i program pracy przyczynia si? do rozwoju nowatorstwa pedagogicznego

Nauczyciel jako podmiot edukacyjnej praktyki, konstruuj^c program swojej pracy zawodowej w odpowiednim, sprzyjaj^cym srodowisku i sytuacjach, moze wprowadzac innowacje, co przyczynia si? nowatorstwu pedagogicznemu.

Wlasciwosci systemu spolecznego wplywaj^. na przebieg procesu dyfuzji innowacji utworzonej przez tw6rczego pedagogicznie nauczyciela, co warunkuje indywidualny proces jej przyswojenia (R. Schulz, 1994). Zwi^zane to jest z pozycj^. w srodowisku jak^ zajmuje dany nauczyciel. Indywidualny odbiorca innowacji nalezy do systemu spolecznego, kt6ry wplywa na jego zachowanie adaptacyjne. Miejsce jednostki w danej grupie spolecznej r6wniez pozwala przewidziec tempo akceptacji jej idei. Nieformalne kontakty interpersonalne wywieraj^. wplyw na przyswojenie innowacji. R6wniez sila zespolenia z grup^. i stopien identyfikacji z ni^. jest wyznacznikiem procesu indywidualnej adopcji. Przyswojenie innowacji odbywa si? poprzez nacisk grupy, kt6ra jest tym silniejsza im bardziej zostala ona juz przyswojona przez dany system. Innowacje s^. wytworem kultury. A proces ich przyswojenia moze przebiegac samorzutnie lub kontrolowanie (R. Schulz, 1994).

Konieczne jest r6wniez takie przygotowanie nauczyciela, kt6re pozwoli mu rozpoznawac i przewidywac procesy rozwojowe danej dyscypliny naukowej oraz ich konsekwencje dla tresci program6w szkolnych. Wiedza pedagogiczna stanowi wazny element swiadomosci zawodowej nauczyciela. Musi ona modyfikowac jego wiedz? i umiej?tnosci zgodnie ze zmieniaj^cymi si? potrzebami edukacji. W tej sytuacji szczeg6lne znaczenie zyskuje postulat wyznaczania mu roli wsp6ltw6rcy nauk pedagogicznych (K. Duraj-Nowakowa, 2000).

Nauczyciel klas mlodszych powinien nad^zac za rozwojem dyscypliny kierunkowej,

umiej?tnie wykorzystywac zdobyt^. wiedz? w procesie nauczania oraz rozwijac badania zwi^zane z warsztatem wlasnej pracy pedagogicznej. Wazne jest takze, by nauczyciel m6gl uczestniczyc w badaniach pedagogicznych, a nawet samodzielnie je przeprowadzac (W. Zaczynski, 1997). Byloby dobrze, gdyby byl on wdrazany do nich juz na uczelni, szczeg6lnie w ostatnim okresie ksztalcenia. Daje mu to nie tylko mozliwosc wsp6ludzialu w tworzeniu teorii pedagogicznych, lecz zmienia r6wniez jego przyzwyczajenia zawodowe, odrywa si? od schematu i rutyny, rozwija mozliwosci tw6rcze i zach?ca do samodzielnej pracy badawczej (K. Duraj-Nowakowa, 2000; W. Zaczynski, 1997). Nauczyciel nie moze sukcesywnie stosowac te same znane metod nauczania, albowiem konieczne jest ich ulepszenie, wzbogacenie i modyfikowanie (K. Duraj-Nowakowa, 2000).

Страницы:
1  2  3 


Похожие статьи

M Zielonogdrski - Еwolucja rol i zadan polskich nauczycieli