О С Анан'єва - Вербалізація квантифікатора невизначеності few англійської мови - страница 56

Страницы:
1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  51  52  53  54  55  56  57  58  59  60  61  62  63  64  65  66  67  68  69  70  71  72  73  74  75  76  77  78  79  80  81  82  83  84  85  86 

T. II. - 1983-1986. - 382 s. T. III. - 1989-1991. - 655 s. T. V - 1994-1998. - 687 s.

17. Slownik jezyka polskiego / J. Karlowicz, A. Krynski, W. Niedzwiedzki. - Warszawa, 1908. - T. IV : P -
Prozyszcze. - 1036 s.

18.Slownik jezyka polskiego : w 11 t. / pod red. W. Doroszewskiego. - Warszwa : PAN, 1958-1969. T. I: A - C. -1958. - 1206 s.

T. VII: Pri - R. -1965. - 1499 s.

19.Uniwersalny slownik jezyka polskiego [Електронний ресурс].

 

20.Wysoczanski W. Jezykowy obraz swiata w porownaniach zleksykalizowanych (na materiale wybranych jezykow) / Wlodzimierz Wysoczanski. - Wroclaw : Uniwersytet Wroclawski, 2006. - 402 s.

Zaoralek J. Lidova rceni / J. Zaoralek. - Praha : Nakladatelstvi Ceskoslovenske akademie ved, 1963. - 779 s.УДК 81'367.623: 81''373.7

Мицан Д. М.,

Прикарпатський національний університет імені Василя Стефаника, м. Івано-Франківськ

ANTROPOCENTRYCZNA RECEPCJA RZECZYWISTOSCI W ZWIAZKACH

FRAZEOLOGICZNYCH (na przykladzie polskich i ukrainskich jf)

Дана стаття присвячена антропоцентричному сприйняттю світу вираженому завдяки фразеологічним за­собам мови. Наведені приклади фразеологізмів з польської і української мов віддзеркалюють позамовну дійсність, яка зумовлена особливістю сприйняття світу і є ядром духовної культури обох народів.

Ключові слова: фразеологія, фразеологізм, фразеологічні зв'язки, антропоцентризм.

Даная статья посвящена антропоцентрическому мировосприятию которое находит своё выражение во фразеологическом составе языка. Приведённые примеры фразеологизмов из польского и украинского языков ото­бражают внеязыковую действительность, которая обословлена особенностями восприятия отражающего мира и является основой духовной культуры обоих народов.

Ключевые слова: фразеология, фразеологизм, фразеологические связи, антропоцентризм.

This article is dedicated to the anthropocentric perception of the world, represented with the help ofphraseological language means. The given examples of Polish and Ukrainian praseological units reflect the extra-linguistic reality, reflect the extra-linguisti which is determined by peculiarities ofworld perception and considered to be the centre ofmoral culture of both nations.

Key words: phraseology, phraseological unit, phraseological links, anthropocentrism.

Jedna z cech charakterystycznych kazdego jezyka jest antropocentryczne postrzeganie swiata, to znaczy, ze otoczajaca nas rzeczywistosc jest ujmowana przez pryzmat doswiadczen czlowieka. Poniewaz jezyk jest tworem ludzkim, jakby naturalna konsekwencje owego faktu stanowi to, ze przedstawia swiat widziany oczyma czlowieka, zorientowany na czlowieka. Sugerujac sie takim wlasnie punktem widzenia, czlowiek postrzegany jest jako najcenniejsza i najdoskonalsza jednostka swiata. To zjawisko doskonale widoczne jest w jezyku ludowym.

Wiele wyrazistych przejawow antropocentryzmu odnajdujemy w zasobie leksykalnym. Antropocentryzm nie ominal takze frazeologii. Zasob frazeologiczny kazdego jezyka jest najlepszym przykladem zmian kulturowo-narodowych, poniewaz system obrazow ukazany w nim sluzy jako nisza dla kumulacji swiatopogladu i w taki czy inny sposob jest zwiazany z materialna, spoleczna i duchowa kultura danej wspolnoty jezykowej. JF sa dowodem tego, ze jedne i te same fakty, zjawiska czy zachowanie w roznych jezykach moga byc opisane w sposob odmienny.

Na przyklad, o ucieczce kogos mowi sie: Polacy - ktos bierze nogi za pas, Ukraincy - хтось бере ноги в руки, jak i Niemcy - die Beine in die Hand nehmen (doslownie "ktos bierze nogi w rece"), Anglicy - to take to one's heels (dosl. "pokazywac piety"), Francuzi - prendre ses jambes a son cou (dosl. "brac nogi na szyje"), Slowacy - vziat' nohy na pleca (dosl. "brac nogi na plecy"), Rosjani - уносить ноги (dosl. "unosic nogi") [2, с. 321].

O osobie bardzo szczuplej w roznych jezykach mowi sie, uzywajac JF: pol. skdra i kosci, ukr. шкіра та кості, ros. кожа да кости, bial. кожа і кості, bulg. сама кожа и кокали. Jak mozna zauwazyc, w jezykach slowianskich te formy sa podobne, natomiast jezyki innych grup reprezentuja zupelnie rozne formy: ang. nothing but skin and bone (dosl. "nic oprocz skory i kosci"), szwedz. bara skinn och ben (dosl. "tylko skora i kosc"), turec. bir deri, bik kemik (dosl. "sama skora, sama kosc"), wietn. xu'o'ng boc da (dosl. "kosci przykryte skora"), uzb. Kypyu-       (dosl. "sucha kosc").

Frazeologia, ktora zawiera w swoim inwentarzu nazwy komponentow ludzkiego ciala, funkcjonuje a priori we wszystkich jezykach i z pewnoscia we wszystkich znanych jezykach nowozytnych [1, с. 135]. Stale zwiazki wyrazowe zawsze sa silnie nacechowane potocznoscia, niezwykle bogate i w duzym stopniu podobne (por. pol. pod bokiem, ukr. під боком tj. 'bardzo blisko'; pol. choc rekq podaj, ukr. як рукою подати 'mala odleglosc, bardzo blisko'). Wszystkie przyklady JF odnotowano ze slownikow frazeologicznych [5, с. 7].

Wiele tu podobienstw miedzyjezykowych i struktur niemal calkowicie identycznych, co swiadczy nie tylko o uniwersalnosci podstawowych doswiadczen poznawczych, ale takze o podobnych zasadach ich konceptualizacji i "ujezykowienia". Z drugiej zas strony w roznych epokach i jezykach to samo doswiadczenie i zwiazany z nim obraz realny opisuje sie tez za pomoca nazw roznych czesci ciala. Eksponowanie w taki sposob niektorych aspektow zjawisk - czasem pod wplywem przypadkowego skojarzenia, ale jednak utrwalonych w tekstach i jezykach roznych narodow -ukazuje charakterystyczne metody profilowania tych samych pojec, dowodzac zaleznosci jezyka i myslenia od kultury i historii odmiennych spolecznosci jezykowych [4, с. 8].

Jeszcze jednym potwierdzeniem tezy o antropocentrycznym charakterze jezyka jest struktura ilosciowa slownictwa, zwlaszcza slownictwa potocznego. Poszczegolne kategorie realnoznaczeniowe maja bardzo rozna reprezentacje, a grupa jednostek leksykalnych odnoszacych sie do czlowieka jest zdecydowanie najwieksza. Antropocentryzm frazeologii potocznej przejawia sie w przewadze liczbowej zwiazkow, krone odnosza sie bezposrednio do ludzi. Czesc frazeologizmow, charakteryzuje czlowieka: jego wiek, cechy charakteru, stan psychiczny, zachowanie, na przyklad: pol. ktos ma mleko pod nosem - ukr. молоко під носом не висохло; pol. ktos strzepi sobie jezyk - ukr. дерти горло.

Cechy antropocentryzmu sa widoczne takze we frazeologizmach, ktore wyrazaja:

miejsce (pol. pod rekq, pod nosem, pod bokiem - ukr. під рукою, під носом, під боком);

czas (pol. jak rekq odjqi, w oczach, od reki - ukr. як рукою зняло, в очах, від руки);

 

 

© Мицан Д М., 2012ilosc i miare (pol. mozna policzyc na palcach jednej reki, ktos ma czegos po dziurki w nosie - ukr. можна пораху­вати на пальцях однієї руки, мати чогось по вуха);

intensywnosc cechy (pol. cienkie jak wios, czyste jak iza, sam jakpalec -ukr. тонке, як волосина, чисте, як сльоза, один, як палець);

ustosunkowanie sie, ocene (pol. cos ma rece i nogi - ukr. щось дістало ноги).

Jako kryterium normatywnosci w ostatnim wypadku wystepuje sfera biologiczna czlowieka (budowa ciala). W zasobie leksykalnym zwiazkow frazeologicznych o antropocentrycznej interpretacji swiata swiadcza nie tylko nazwy czesci ciala. Na niewielkie odleglosci wskazujemy, na przyklad, za pomoca konstrukcji: pol. o krok (dwa, trzy, pare, kilka krokdw) od czegos - ukr. за кроk (два, три, пару, кілька кроків) від чогось. Krok jest tutaj wlasciwie "ludzka" jednostka miary, w danym wypadku odlegloscia, w ktorej czlowiek przebywa w ruchu. Zgodnie z tym konstrukcje pol. ani na krok (ukr. ні на крок), pol. na kazdym kroku (ukr. на кожному кроці) maja znaczenia 'nigdzie' i 'wszedzie'. Poniewaz w jezyku polskim i ukrainskim, (jak i w wielu innych), czas moze byc wyrazony w kategoriach przestrzennych, to ostatni zwiazek frazeologiczny na kazdym kroku - на кожному кроці moze miec rowniez znaczenie 'zawsze, stale, ciagle, przy lada okazji'.

O antropocentryzmie swiadczy takze wiekszosc metafor i porownan, utrwalonych we frazeologii. Przypisanie czlowiekowi cech wlasciwych zwierzetom lub rzeczom, porownanie czlowieka ze zwierzeciem lub przedmiotem najczesciej zwiazane jest z wartosciowaniem negatywnym. Na przyklad:

pol. z kogos bedq ludzie - ukr. з когось будуть люди;

pol. mdw, postepuj jak cziowiek - ukr. говори, поводься, як людина;

pol. po ludzku - ukr. по-людськи;

pol. bqdz cziowiekiem! - ukr. будь людиною!

pol. ktos zyje, mieszka jak cziowiek - ukr. жити, як людина.

Otoz w swietle frazeologii czlowiek jest najwazniejszy i najlepszy na swiecie. Nie wyklucza to jednak, iz dosc liczne zwiazki frazeologiczne wskazuja na takie negatywne cechy czlowieka: pol. ktos zyje jak zwierze - ukr. хтось живе, як тварина; pol. ktos zdycha jak zwierze - ukr. хтось здихає, як тварина; pol. zwierze nie cziowiek - ukr. звір, а не людина.

Jednak wyjatki, jak wiadomo, tylko potwierdzaja reguly. Przewaga bowiem antropocentryzmow frazeologicznych z waloryzacja pozytywna jest zdecydowana.

W zwiazkach frazeologicznych jest rowniez odbity ten fakt, ze nieodlaczna cecha stosunkow "czlowiek - swiat" jest ocena tego swiata dokonana przez czlowieka. Czlowiek nie tylko obserwuje rzeczy i przedmioty, ale i odczuwa je, to znaczy wyraza uznanie lub osadza; rozmieszcza je w pewnym miejscu wedlug wlasnej skali dobra i zla. Kryteria takiego ocenienia sa rozne: moralne, intelektualne, pragmatyczne, estetyczne. Roznorodnosci takiej oceny odpowiada bogactwo tych JF, ktore wyrazaja ocene. Norma, typowy, stan rzeczy jest czyms mniej istotnym z psychicznego punktu widzenia niz nietypowe, niezwykle sytuacje, ktore rzadko otrzymuja konkretne jezykowe okreslenie: pol. ktos jest taki sobie -ukr. такий собі; pol. jako-tako - ukr. якось-то; pol. mozna wytrzymac - ukr. може бути. Przecietnosc, brak cech indywidualnych ma ocene negatywna: pol. ni pies ni wydra - ukr. ні риба ні м'ясо; pol. ni to ni owo - ukr. ні те ні се. Obecnosc charakterystyk negatywnych motywowana jest tym, ze takie charakterystyki lepiej, przejrzysciej wyrozniaja opisywane obiekty i ze sa bardziej wyrazne, natomiast oceny pozytywne - sa ogolniejsze, nieostre.

Jakiekolwiek odchylenie od normy naturalnej lub spolecznej, od przyjetych zwyczajow ma ocene wylacznie negatywna: pol. ktos obiecuje komus gruszki na wierzbie - ukr. обіцяти комусь грушки на вербі; pol. ktospisze jak kura pazurem - ukr. писати, як курка лапою.

Takie negatywne oceny informuja nas o naturze swiata. Swiat jest pewna obiektywna jednolitoscia, w ktorej panuje okreslony porzadek. Ten swiat pozwala nam oceniac, co jest normalne, a co nienormalne, co dobre, a co zle, jest on caloscia, gdzie wszystko ma swoje miejsce: pol. cos jest na miejscu - ukr. щось є на місці; pol. nie pora i nie miejsce

-   ukr. не час і не місце. Swiat jest statyczny, niezmienny, co podkreslaja frazeologizmy typu, pol. zwykia kolej rzeczy

-   ukr. звиклий стан речей. Nie znaczy jednak to, ze czlowiek moze wszystko przewidziec i zrozumiec, czasem cos na niego pada jak grom z jasnego nieba (як грім з ясного неба), poniewaz porzadek w swiecie jest ustawiony przez Boga (jak Pan Bdg przykazai - як Бог повелів).

Typowe warunki zycia czlowieka wyznaczaja trzy opozycyjne wymiary: pionowy - gorno-dolny (pion - poziom, gora

-   dol, poczatek - koniec), oraz dwa poziome - przednio-tylny (przod - tyl) i prawo-lewy. Zwykle czlowiek przyjmuje postawe pionowa, jego glowne narzady zmyslu sa skierowane w przod, a kierunek, w ktorym sie porusza, jest zgodny ze zwroceniem twarzy. W egocentrycznej przestrzeni postrzegawczej i czynnosciowej, opartej na pojeciach widzialnosci i naocznosci, gora i przod sa dodatnie, a dol i tyl ujemne. Taki system usytuowania czlowieka dotyczy takze konfrontacji prawy - lewy. Wszystko, co jest lewe - to zle, natomiast prawe - dobre [3, с. 293].

Wedlug semantycznej definicji leksemow Anny Wierzbieckiej wyodrebniamy trzy rodzaje informacji, ktorym odpowiadaja "trzy rodzaje semow: 1) okreslenia typu: (czesci ciala) przednia, tylna, dolna, pod, miedzy sa to informacje na temat lokalizacji danej czesci ciala w ciele - odpowiadaja im semy przestrzenne pol. w pas, ramie w ramie; ukr. по гор­ло, права рука; 2) okreslenia typu: (czesc ciala) wystajaca, twarda, niepokryta wlosami - to informuje o wlasciwosciach fizycznych, a semy nosza nazwe fizycznych pol. siny jak wqtroba; ukr. червоний як кров; 3) okreslenia typu: (czesc ciala), bez ktorej nie mozna myslec, do ktorej sie wprowadza powietrze, w ktorej czesci czegos, co zostalo wprowadzone przed usta do wnetrza ciala staja sie czesciami ciala - mowia do czego sluzy dana czesc ciala, jaka jest jej funkcja, te semy odpowiednie beda nazywac sie funkcyjne pol. ktos ma nos; ukr. хтось має нерви [6, с. 97].

Analizujac w niniejszej pracy zwiazek frazeologii ze swiatem otaczajacym, mozemy sformulowac nastepujacy wniosek, ze JF sa elementem duchowej kultury narodow. Przedstawiaja one w jezyku tradycje narodowe, osobliwoscikultury i egzystencji, symbolike uzytkownikow pewnego grona jezykowego. Odzwierciedlaja one rowniez rzeczywistosc pozajezykowa, ktora jest uwarunkowana osobliwoscia postrzegania swiata.

Literatura:

1.Krawczyk A. Cechy czesci ciala jako tworzywo semantycznej struktury zwiazkow frazeologicznych (na materiale gwarowym) // Z problemow frazeologii polskiej i slowianskiej, red. M. Basaj i D. Rytel, Wroclaw 1982, - s. 135-143.

2.Lewicki A., Pajdzinska A. Frazeologia // Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2 : Wspolczesny jezyk polski, pod red. J. Bartminskiego, Wroclaw 1993, - s. 300-325.

3.Lyons J. Semantyka, t. 2, tlum. A. Weinsberg, Warszawa 1989. - 310 s.

4.Profilowanie w jezyku i tekscie / Pod red. J. Bartminskiego, R. Tokarskiego, Lublin 1988. - 78 s.

5.Slownik frazeologiczny wspolczesnej polszczyzny / [pod red. S. Baby i J. Liberka]. - Warszawa : PWN, 2002. - 1096 s.

6.Wierzbicka A. Rozwazani a o czesciach ciala, // Slownik i semantyka. Definicje semantyczne. Red. E. Janus, Wroclaw 1975, - s. 91-103.

Словник фразеологізмів української мови / [укл. В. М. Білоноженко, І. С. Гнатюк, В. В. Дятчук, Н. М. Неровня, Т. О. Федоренко]. - К. : Наукова думка, 2003. - 1097.УДК 8.02.0-024-24

Мойсеєнко Н. Г.,

Одеський національний університет ім. 1.1. Мечникова

ФУНКЦІОНАЛЬНО-СЕМАНТИЧНІ ХАРАКТЕРИСТИКИ ЛЕКСЕМ SOME ТА ANY У СУЧАСНІЙ АНГЛЙСЬКІЙ МОВІ

Дана стаття розглядає суттєві функціональні та когнітивні характеристики лексем some та any у сучасній англійській мові, закономірності їх вживання аналізуються у рамках теорії функціонально-семантичного поля. Ключові слова: займенник, субстантив, детермінатор, лексема, частина мови.

Данная статья рассматривает существенные функциональные и когнитивные характеристики лексем some и any в современном английском языке, закономерности их употребления анализируются в рамках функционально-семантического поля.

Ключевые слова: местоимение, детерминатор, лексема, часть речи.

The article deals with the essentialfunctional and cognitive characteristics of the lexemes some and any in the Modern English Language, the peculiarities of their use are explained from the point of view of the functional and semantic field. Key words: pronoun, substantive, determiner, part of speech.

Актуальність нашого дослідження обумовлена відсутністю єдиної трактовки граматичного статусу лексем some та any у сучасній англійській мові [1-13], відсутністю системного аналізу їх категоріальних (частиномовних) характеристик [там само].

Лексеми, що досліджуються, відносяться більшістю граматистів до займенників, що вживаються атрибутивно (adjective-pronouns) та субстантивно (noun-pronouns) [1-7].

Так, Л. С. Бархударов і Д. А. Штелінг ілюструють це положення наступними прикладами:

Some were present.

Some water, please [2, c. 45].

As for conveniences, there weren t any.

Come any time you like [там само].

Інша точка зору, представниками якої є Г. Пальмер та Р. Клоуз, зводиться до того, що some та any є детерміна-торами [цит. за 7, c. 47].

На думку Д. Байбера, та авторів Cobuild Students Grammar, дані мовні одиниці функціонують як детерміна-тори, коли вони стоять на початку іменної групи і є займенниками, коли виступають як замісники іменників [8, c. 145; 13, c. 145].

MacMillan English Dictionary позначає лексеми some та any як функціональні слова, що можуть вживатися як детермінатор, займенник, прислівник [15].

Longman Dictionary of Contemporary English - як детермінатор, займенник та прислівник [14].

У. Френсис вважає some та any функціональними іменниками на тій підставі, що вони "займають більшість або всі характерні позиції іменника" [10, c. 305].

Дж. Несфілд та Дж. Кьорм називають дані лексеми "лімітуючими прикметниками" [11, c. 144; 9, c. 43].

Аналіз зазначених вище точок зору свідчить про те, що складність встановлення граматичного статусу лексем some та any обумовлена такими факторами:

Страницы:
1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  51  52  53  54  55  56  57  58  59  60  61  62  63  64  65  66  67  68  69  70  71  72  73  74  75  76  77  78  79  80  81  82  83  84  85  86 


Похожие статьи

О С Анан'єва - Вербалізація квантифікатора невизначеності few англійської мови