М І Гнатюк - Наукові записки в 11 - страница 47

Страницы:
1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  51  52  53  54  55  56  57  58  59  60  61  62  63  64  65  66  67  68  69  70  71  72  73  74  75  76  77  78  79  80  81 

Ад'єктивні засоби вербалізації концепту BEAUTY, які виявлено у до­сліджуваних творах, можуть слугувати характерною рисою авторського стилю. В статті здійснювалась спроба визначити найбільш репрезента­тивні ад'єктивні засоби вербалізації концепту BEAUTY в творах окремих авторів. Виявлено, що певні ад'єктивні засоби вербалізації виступають іманентною характеристикою авторського стилю, а саме: лексеми fair, fine у творах Роберта Браунінга, лексеми fine, beautiful у творах Чарль­за Діккенса, лексеми beautiful, fair, fine, pretty, nice, rich y Теодора Драй­зера, лексеми pretty, fine, handsome у Джейн Остен, лексеми pretty, fine, excellent у творах Генрі Філдінга, лексеми fair, fine, grand у Артура Клар­ка, лексемиfine, nice, pleasing у Джоан К. Роулінг, лексеми fair, beautiful уДжорджа Бернарда Шоу. Напротивагу, деякі лексеми не зустрічаються у творах певних взагалі звагалі, наприклад лексеми good-looking, enticing, divine, blooming, comely у творах Артура Кларка, лексеми sightly, showy, cute, decorative, awe-inspiring, marvelous, aesthetic, glamorous у творах Чарльза Діккенса, лексеми enticing, comely, sublime, wondrous у Джор­джа Бернарда Шоу, appealing, good-looking, enticing, fascinating, sightly, ideal у творах Генрі Філдінга, pleasing, dainty, comely, sublime у Джоан К. Роулінг, dainty, enticing, sightly, ideal, rosy, comely, showy, wondrous, cute у Джейн Остен, sightly, sublime, majestic, awe-inspiring y Теодора Драй­зера, lovely, attractive, appealing, dainty, good-looking, delightful у Робер­та Браунінга, sightly, showy, wondrous, cute, decorative у Вілкі Колінза, attractive, appealing, pleasing, nice, dainty, good-looking, enticing, sightly, ideal, admirable у Вільяма Блейка.

Отже, концепт BEAUTY найповніше репрезентують лексеми pretty (1485 одиниць), nice (908 одиниць), beautiful (860 одиниць), fair (1087 одиниць), fine (1450 одиниць). Решту лексем є факультатифними, кон­кретизуючими, однак без них неможливо уявити повну структуру ад'єктивних засобів вербалізації концепту BEAUTY. Авторський стиль є інтерпретаційним полем для ад'єктивних номінацій з компонентом озна­ки, які репрезентують концепт BEAUTY.

Надалі можна було б врахувати морфологічні характеристики засо­бів вербалізації концепту BEAUTY. Окрім ад'єктивних, доцільним було б визначити інші засоби вербалізації концепту BEAUTY за частинномов-ним критерієм, як от субстантивні, адвербіальні, вербальні.

Література:

1.Бабушкин А. П. Типы концептов в лексико-фразеологической семанти­ке слова. - Воронеж, Изд-во Воронеж. ун-та, 1995. - 156 с.

2.Кубрякова Е. С. Типы языковых значений. Семантика производного слова. - М.: Наука, 1981. - 200 с.

3.Кубрякова Е. С. Начальные этапы становления когнитивизма: лингвис­тика - психология - когнитивная наука // Вопр. языкознания. - 1994. - № 4.

4.Кубрякова Е. С. Части речи с когнитивной точки зрения. - М.: РАН, Ин­ститут языкознания, 1997. - 327 с.

5.Попова З. Д., Стернин И. А. Когнитивная лингвистика. - М.: АСТ: Вос­ток - Запад, 2007. - 314 с.

6.Титенко С. В. Проблема подання знань на основі природної мови у освіт­ніх системах штучного інтелекту // Лабораторія СЕТ. Київ - 2006. - http:// www.setlab.net/?view=Philosophy_Knowledge Стаття у форматі Microsoft Word

7.YourDictionary http://www.yourdictionary.com/.

English and American Literature. Digital Library, Volume 59. Directmedia, Berlin. - 2002.Кратюк Ю. К.,

Національний університет "Острозька академія", м. Острог

UWAGI NA TEMAT FLEKSJI POLSKIEJ GWARY GRODKA PODOLSKIEGO

Стаття присвячена дослідженню польського діалекту Городка По­дільського, розглянуто його граматичну сторону, а саме в лаконічний спо­сіб представлено та проаналізовано іменник з категорією роду, відмінка.

Ключові слова: діалект, флексія, граматичний рід, відміна, Городок Подільський

Article is devoted to the Polish dialect Gorodok Podolski, considered his grammar aside, that is presented in a concise manner and analyzed with a noun category sort pronounced.

Key words: dialect, flexion, gender, declination, Horodok Podilskyj

Aktualnosc tego artykuhi zawarta w notatkowym sposobie podania skomplikowanego pytania gramatyki, dotyczacej omawianej gwary polskiej funkcjonujacej na terytorium Ukrainy.

Podmiot - gwara polska Grodka Podolskiego na Ukrainie. Przedmiot -kategorie rodzaju rzeczownika, deklinacje rzeczownikowe.

Rzeczownik Rodzaj

W gwarze Grodka Podolskiego, podobnie j ak w polszczyznie ogolnej, kategoria rodzaju rzeczownikow rozumianajest jako jednostka klasyfikujaca (niemozliwosc odmiany leksemow przez przepisany im rodzaj) i selektywna (podporzadkowanie wyrazow okreslajacych). Rodzaj gramatyczny jest najwazniejszym kryterium podzialu leksemow rzeczownikowych na grupy deklinacyjne.

Zgodnie z gramatyka ogolnopolska w opisywanej gwarze wystepuje podzial rzeczownikow na trzy zasadnicze grupy rodzajowe - rodzaj m^ski, zenski, nijaki - ktorych wykladnikami sa polaczenia wyrazowe, okreslajace forme M. lp.1, np.:

-   dla rodzaju meskiego - [ten/toj fajnyj] vazon (kwiat doniczkowy), buk'et, xlop, sombak (pies);

-   dla rodzaju zenskiego - [ta/taja fajna] 3 'evcyna, f iranka, kura, ruza;

-   dla rodzaju nijakiego - [to/teje fajne] cipl'ontko, I'ato, pole, slohce.

1 Por. Gramatyka wspolczesnego jezyka polskiego, pod red. R. Grzegorczykowej, R. Laskowskiego, H. Wrobla, 1999, Warszawa, s. 271.

© КратюкЮ. К., 2010


Pod wplywem gramatyki ukrainskiej w gwarze grodeckiej wystepuje tendencja do zmian lub wahan w rodzaju gramatycznym. Poszczegolneodpowiedniki ogolnopolskich leksemow rzeczownikowych rodzaju meskiego zostaly w gwarze przeniesione do deklinacji zenskiej w sposob zapozyczen leksykalnych, a takze poszerzenia lub skrocenia tematu fleksyjnego, uciecia lub dodawania formantow sufiksalnych oraz zmiany paradygmatu, np.:

adresa - adres, litra - litr, af isa - afisz, mazuta - mazut, cytata - cytat, muxomora - muchomor, cuk'erka - cukierek, n'exluja - niechluj, drobhicka -drobiazg, olija - olej, duxota - zadux, ovcarka - owczarek, dzivaka - dziwak, pap' irosa - papieros, granata - granat, p' iiahica- pijak, gul'a - guz, pom' idora

-   pomidor, fren3la - fredzel, potwora - potwor, gvozcTika - gozdzik, ptaska

-   ptaszek, kantora - kantor, pudra - puder, kotl'eta - kotlet, samouucka -samouk, kvj'tancija - kwit, tylergama - telegram, lijka - lejek, zdobyca -zdobycz, listonosa - listonosz, tema - temat.

Poszczegolne ogolnopolskie leksemy rzeczownikowe rodzaju zenskiego naleza w opisywanej gwarze do deklinacji meskiej, np.: abort - aborcja, analiz

-   analiza, anekdot - anegdota, bort - burta, jod - jodyna, kupol - kopula, narkoz - narkoza, parad - parada, pl'az - plaza, spj'sek - lista, sans - szansa, sram - szrama, tuallet - toaleta, v'izyt - wizyta.

Pojedyncze przyklady zmiany przez rzeczownikow rodzaju nijakiego na rodzaj meski: b'elok - bialko, g'ehij - geniusz, centr - centrum; rodzaju nijakiego na rodzaj zenski: 3 'ecina - dziecie, imper'ija - imperium, packa -pudlo, skrypka - skrzypce, stypend'ija - stypendium; snurufka - sznurowadlo; rodzaju meskiego na rodzaj nijaki: cudo - cud, dyxan'e - oddech, padan'e -upadek; rodzaju zenskiego na rodzaj nijaki: ucikan'e - ucieczka.

Niektore leksemy rzeczownikowe w gwarze grodeckiej maja odmienne od jezyka literackiego koncowki fleksyjne (ewentualny wplyw gramatyki ukrainskiej). W poszczegolnych rzeczownikach zachodzi zmiana pnia tematycznego oraz zmiana paradygmatu: r. m. artyst - artysta, band'it -bandyta, fantaz'or - fantasta, idjjot - idiota, sp'ivaka - spiewak, invalit -inwalida, turyst - turysta, r. z. dlon'a - dlon, emal- emalia, ghil- zgnilizna.

W wyniku zapozyczen jezykowych niektore rzeczowniki ogolnopolskie w gwarze posiadaja odpowiedniki calkiem odmienne od literackich, przy czym dochodzi niekiedy do zmiany kategorii rodzajowej, np.: abrykosa (r. z.) - morela, jad (r. m.), trujka / trutka (r. z) - trucizna, kosa (r. z.) - warkocz, kvarta (r. z.) - kubek, kulak (r. m.) - piesc, lice (r. n.) - twarz,posuda (r. z.) -naczynie, razv'etc'ik (r. m.) - zwiadowca, sloj (r. m.) - warstwa, s'olo (r. n.) -wies, spj'vacka (r. z) - piosenkarka, sprafka (r. z.) - zaswiadczenie, stakan (r. m.) - szklanka, syna (r. z.) - opona, tablica (r. z.) - tabela.

Twardotematowe rzeczowniki polskie rodzaju zenskiego oraz zenskie leksemy rzeczownikowe zawierajace miekka spolgloske wyglosowa albo zakonczone na -i przybieraja w jezyku gwarowym koncowke -a, np.: basn 'a - basn, brova / brv 'a

brew, gospodyn 'a - gospodyni, koliia / koleia - kolej, porenca - porecz, vosa -wesz, vs 'a - wies, vyxovavcyn 'a - wychowawczyni.mysa - mysz.W leksykonie gwarowym maja miejsce leksemy rzeczownikowe, ktore mozna odniesc jak do rodzaju zenskiego, tak i do rodzaju meskiego (rzeczowniki dwurodzajowe): cysc'oxa, sirota, son'a, spluxa, tosnofik.


Pod wzgledem kryterium syntaktycznego (determinacja rzeczownika) i kryterium morfologicznego (synkretyzm form fleksyjnych) mozna wyroznic w opisywanej gwarze nastepujace podgrupy rodzajowe rzeczownikow: rodzaj m^skozywotny, m^skoniezywotny, zenskozywotny, zenskoniezywotny, nijakozywotny, nijakoniezywotny. Taki podzial rodzajowy leksemow rzeczownikowych podyktowany forma B. lp. i lmn., dopuszczajacy najszersze zroznicowanie koncowek fleksyjnych, pod kontem wymagan rzeczownika wzgledem leksemow okreslajacych.

W odroznieniu od polszczyzny ogolnej, rozrozniajacej leksemy: meskoosobowe, meskozywotne, meskoniezywotne, zenskie, nijakie - w gwarze Grodka wyrozniono szesc rodzajow gramatycznych (z tendencja uszczegolowienia zywotnosci), poza tym charakterystyczna cecha opisywanej gwary, jak i wiekszosci gwar poludniowo-kresowych, jest brak kategorii meskoosobowosci1.

Wystepuje synkretyzm biernika z dopelniaczem w liczbie pojedynczej i liczbie mnogiej rzeczownikow zywotnych (podobnie jak w niektorych gwarach Polski, np. w jezyku gwarowym okolic Bilgoraja) oraz synkretyzm form B. lmn. z M. lmn. rzeczownikow niezywotnych.

W zasobie leksykalnym gwary Grodka Podolskiego maja miejsce takze oboczne formy leksemow B. lmn., np.: baby/bab; kohi/konej; xlopuf, xlopj'f/ xlopy; - co potwierdza, ze jezyk gwarowy jest zywy, plynny i ciagle ewaluuje.

Kategorie fleksyjne rzeczownikow

1 Por. J. Zieniukowa Rodzaj meskoosobowy w dialektach polskich, 1973, SFPS XIII, s. 55-60.


Fleksja jezyka gwarowego zasadniczo nie rozni sie od ogolnopolskiej,chociaz pod wplywem jezyka ukrainskiego i rosyjskiego zaszly poszczegolne zmiany w niektorych kategoriach fleksyjnych rzeczownika. Innowacje obejmuja zmiany w obrebie repartycji koncowek fleksyjnych oraz wahania w zakresie kategorii rodzajowych. Deklinacje rzeczownika

Pod czas klasyfikacji kategorii deklinacyjnej leksemow rzeczownikowych przyjmuje, ze wszystkie rzeczowniki rodzaju meskiego nalezy do deklinacji m^skiej, analogicznie - rzeczowniki zenskie odnoszone sa do deklinacji zenskiej, a rzeczowniki rodzaju nijakiego skupione w zbiorze nazwanym deklinacja nijaka. Do typow deklinacyjnych odnosze kategorie zywotnosci i niezywotnosci rzeczownikow, co wynika ze zroznicowania koncowek fleksyjnych w B. lp. i lm., a takze obecnosc synkretyzmow form biernika z forma dopelniacza i mianownika. Biorac do uwagi roznice morfemow koncowkowych M. lp., mozna dokonac podzialu rzeczownikow na klasy deklinacyjne, zawierajace kilka paradygmatow fleksyjnych, wyznaczajacych identyczne formy rzeczownikowe. Kryterium zroznicowania tematow fleksyjnych pozwala dokonac podzialu na podklasy twardo- i mi^kkotematowe, posiadajace cechy dystynkcyjne, za ktore uznawane sq morfemy koncowkowe rzeczownikow w mianowniku liczby pojedynczej i liczby mnogiej oraz dopelniaczu liczby mnogiej. Cechy dystynkcyjne wyznaczaja grupy paradygmatyczne okreslajace wzorce odmiany leksemow rzeczownikowych poszczegolnych deklinacji. 1

Deklinacja zenska

Do deklinacji zenskiej nalezy rzeczowniki rodzaju zenskiego, posiadajace charakterystyczny zbior formantow koncowkowych w M. lp.: -a, typu mama, p'esn'a, - 0, typu kref, noc, sul, -i, typupani; oraz charakterystyczne nieobligatoryjne formy synkretyczne paradygmatow, takie jak: D. lmn. = B. lm. - w obrebie zenskozywotnego typu deklinacyjnego, M. lmn. = B. lmn. -w obrebie zenskoniezywotnego typu deklinacyjnego, C. lp. = Ms. lp., a takze maksymalny synkretyzm form przypadkowych w sytuacji klasy deklinacyjnej leksemow z koncowka M. lp. -i, tj. leksemu pani: M. = D. = C. = B. = Ms.


Odmiana rzeczownikow deklinacji zenskiej
Zestawienie koncowek fleksyjnych

 

Przy­padek

J. ogolnopolski 1 Gwara Grodka

J. ogolnopolski 1   Gwara Grodka

 

liczba pojedyncza

liczba mnoga

M.

-a, -0, -i

-a, - 0, -i

-y / -i, -e; -i / -y

-y / -i, -e

D.

-y / -i, -i / -V

Страницы:
1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35  36  37  38  39  40  41  42  43  44  45  46  47  48  49  50  51  52  53  54  55  56  57  58  59  60  61  62  63  64  65  66  67  68  69  70  71  72  73  74  75  76  77  78  79  80  81 


Похожие статьи

М І Гнатюк - Наукові записки

М І Гнатюк - Наукові записки в 11

М І Гнатюк - Наукові записки в 14

М І Гнатюк - Наукові записки в 15

М І Гнатюк - Наукові записки в 16