L Korczak - Bezrobocie a potrzeba upowszechniania doradztw a zawodowego w szkglach - страница 1

Страницы:
1  2  3 

УДК 331.571 (438)

Leandra Korczak

(Польща)

BEZROBOCIE A POTRZEBA UPOWSZECHNIANIA DORADZTW A ZAWODOWEGO W SZKGLACH

W artykule zostaty przeanalizowane przyczyny i skutki bezrobocia jako zjawiska spolecznego. Udowodnia siq koniecznosc upowszechniania doradztwa zawodowego w szkdach.

Bezrobocie - jego przyczyny i skutki

Jednym z najwazniejszych problemow spolecznych, ktory pojawil si? w Polsce po 1989 roku, jest bezrobocie. W znaczacy sposob pogorszyla si? egzystencja wielu osob, ktore wskutek wielu przemian spolecznych i gospodarczych zostali pozbawieni pracy, m.in. w wyniku prywatyzacji, likwidacji zakadow pracy badz ich restrukturyzacji.

Analizujac rozmiary bezrobocia w ciagu ostatnich lat oraz zgl?biajac jego przyczyny mozna stwierdzic, ze ani spoleczenstwo, ani wladze panstwowe nie spodziewaly si? tak duzego bezrobocia w tak wielu obszarach gospodarki. Skutki bezrobocia dotkn?ly nie tylko jednostek, ktore stracily miejsca zatrudnienia lub nie mogly znalezc pracy zgodnej z posiadanym przygotowaniem zawodowym, ale takze calych rodzin. Zjawisko to w niektorych regionach kraju osiagn?lo tak katastrofalne rozmiary, ze przynioslo za soba dysfunkcje wielu obszarow zycia spolecznego. Osoby dotkni?te bezrobociem, bez wzgl?du na wiek, maja ograniczone mozliwosci realizacji swoich potrzeb i zainteresowan, ale takze - a moze przede wszystkim - nie sa w stanie zapewnic swoim rodzinom warunkow skromnej, godnej egzystencji.

Z licznych badan prowadzonych przez socjologow i politykow spolecznych wynika, ze dla wielu rodzin, w ktorych sa osoby bezrobotne (pozbawionych niekiedy jedynego zrodla dochodu), w sposob drastyczny pogorszyl si? standard zycia i nastapila utrata bezpieczenstwa socjalnego.

Co zatem nalezy rozumiec pod poj?ciem bezrobocia?

Bezrobocie jest problemem zlozonym i trudnym do jednoznacznego zdefiniowania. Najogolniej rzecz ujmujac, bezrobocie mozna okreslic jako brak pracy zarobkowej dla osob b?dacych w okreslonym wieku, ktore sa gotowe do pracy oraz tej pracy poszukuj a [1: 20-21].

Ekonomisci okreslaja bezrobocie jakoniepdne wykorzystanie jednego z czynnikow wytworczych, stan nierownowagi mi?dzy podazowa (zasoby pracy), a popytowa (miejsca pracy) strona zatrudnienia" [2: 17].

Socjologowie uznaja, ze bezrobociejest stanem bezczynnosci zawodowej jednostek zdolnych do pracy i zglaszajacych gotowosc jej

© Leandra Korczak, 2008

podj?cia z podkresleniem, ze chodzi tu przede wszystkim o jednostki, dla ktorych podstawa egzystencji sa dochody z pracy" [2: 18].

Bezrobocie rozumiane jest przez psychologow jakoutrata dochodow, dobrowolnej wymiany przywileojw i zobowiazan, utrata zaleznosci instytucjonalnej oraz utrata pracy kontraktowej" [3: 22].

Odnoszac si? do przytoczonych definicji mozna stwierdzic, iz wskazuja one na spoleczne skutki bezrobocia i konsekwencje, jakie z tego faktu wynikaja dla jednostki, rodziny oraz spolecznosci, w ktorej problem bezrobocia wyst?puje. Ponadto, fakt swobodnego dysponowania budzetem wlasnym i budzetem rodziny ma znaczacy wplyw na ustalanie waznych dla jednostki priorytetow.

Jakie sa glowne przyczyny bezrobocia?

Wsrod teoretykow i praktykow zajmujacych si? omawianym zagadnieniem funkcjonuje pogad, ze przyczyn bezrobocia mozna upatrywac mi?dzy innymi w nast?pujacych problemach:

- pracodawcy w okresie recesji gospodarczej najcz?sciej zwalniaja tych pracownikow, ktorzy sa aktualnie zb?dni w zakladzie pracy, aby na ich miejsce przyajc tych, ktorzy sa niezb?dni dla rozwoju zakladu (bezrobocie koniunkturalne);

- istnieje dosc duzy popyt na prac?, ale osoby jej poszukujace nie maja odpowiedniego przygotowania i nie potrafia sprostac wymaganiom nowoczesnej techniki i technologii; obecnie w?kszosc stanowisk w zakladach pracy zast?powana jest przez urzadzenia sterowane komputerem, co wiaze si? ze znacznym zmniejszeniem miejsc pracy (bezrobocie strukturalne);

- wyst?puje wyrazna dysfunkcja na rynku pracy pomi?dzy podaza i popytem; najcz?sciej problem ten dotyczy osob, ktore posiadaja konkretny zawod badz wyksztalcenie, ale nie maja tych kwalifikacji zawodowych, na ktore jest zapotrzebowanie na rynku pracy (bezrobocie fluktuacyjne);

- polozenie geograficzne, struktura spoleczno-gospodarcza, poziom urbanizacji, rozwoj infrastruktury - to czynniki, jak wynika z badan B. Krzeminskiej, warunkujace rozmiary bezrobocia [4: 148]; osoby poszukujace pracy na ogol nie znaja obowiazujacych przepisow (np. Kodeksu pracy) oraz rzadko sledza inicjatywy i przedsi?wzi?cia dotyczace przeciwdzialania bezrobociu w skali kraju, regionu czy najblizszego srodowiska zamieszkania (Por. J. Koral: Etyczno-spoleczne aspekty bezrobocia w swietle doswiadczen polskich. Warszawa 2004, s.75-87);

- prowadzone badania dowodza, ze bezrobocie spowodowane jest niedociagni?ciami w funkcjonowaniu systemu posrednictwa pracy; urz?dy pracy nie podejmuja dzialan zmierzajacych do efektywnego

poszukiwania pracy dla osob w nich zarejestrowanych; ich dzialalnosc sprowadza si? najcz?sciej do rejestracji osob bezrobotnych i wyplacania roznych form zasilkow;

- osoby bezrobotne sa takze malo aktywne w poszukiwaniu pracy; zarejestrowanie w urz?dzie pracy (w ich ocenie) zwalnia od osobistego poszukiwania pracy i zatrudnienia si?;

- wi?kszosc bezrobotnych, to ludzie mlodzi ponizej 35 roku zycia, cz?sciej kobiety niz m?zczyzni oraz osoby, ktore legitymuja si? niskim poziomem wyksztalcenia;

- jednej z glownych przyczyn bezrobocia, zwlaszcza w latach 90-tych XX wieku, nalezy upatrywac w systemie edukacyjnym, kory w niewielkim stopniu reagowal na potrzeby rynku pracy; programy nauczania realizowane w szkolach nie byly, a i nadal nie sa dostosowane do realnych potrzeb i perspektyw rozwoju kraju, nie inspiruja do podejmowania nowych inicjatyw gospodarczych, spolecznych czy kulturalnych, dlatego wi?kszosc absolwentow szkol (na roznych poziomach ksztalcenia) nie znajduje zatrudnienia, powi?kszajac liczb? bezrobotnych; ponadto programy nauczania sa malo elastyczne, nie zmieniaja si? od lat i zbyt wolno dostosowuja si? do potrzeb rynku pracy i gospodarki; sa glownie teoretyczne, zbyt ogolne i nie koresponduja z aktualnymi potrzebami, np. nowoczesnymi technikami i technologiami; zbyt mlao jest w nich przedmiotow (oraz godzin przeznaczonych na ich realizacj?) obejmujacych zagadnienia praktycznej nauki zawodu oraz laczenia teorii z praktyka, a takze stazy zawodowych; pracodawcy wymagaja obecnie od kandydatow do pracy dobrego przygotowania teoretycznego oraz praktycznego doswiadczenia zawodowego (3-5-letniego); absolwenci szkol maja zatem male szanse znalezienia ciekawej, satysfakcjonujacej pracy [Por.: 4].

Bezrobocie powoduje straty nie tylko gospodarcze, ale takze spoleczne i psychologiczne. Utrata pracy i dugotrwaly brak mozliwosci ponownego zatrudnienia jest dla kazdego czlowieka negatywnym doswiadczeniem zyciowym, powodujacym duzy dyskomfort psychiczny, ktory nasila si? w miar? wydluzania okresu bezrobocia. Najcz?sciej status bezrobotnego wywoluje zmniejszenie odpornosci psychicznej, nieadekwatne reakcje na zmiany zachodzace w najblizszym otoczeniu, na uwagi ze strony najblizszej rodziny, zniech?cenie, nud?, apati?, frustracj?, zachowania agresywne, poczucie bezsilnosci, rezygnacj? z roznego rodzaju dzialan i aktywnosci [5:

352-353].

Potrzeba upowszechniania doradztwa zawodowego

Odnoszac si? do wczesniejszych rozwazan dotyczacych wybranych przyczyn i skutkow bezrobocia, skoncentruj? si? na roli i zadaniach doradcy

zawodowego, zwlaszcza w systemie ksztalcenia mlodziezy.

Jak nalezy rozumiec istot? doradztwa zawodowego?

Tadeusz Nowacki okresla doradztwo zawodowe, zwane cz?sto poradnictwem zawodowym, jako „system rozwijany szczegolnie w okresie, gdy coraz bardziej niepewna staje si? mozliwosc wykonywania jednego zawodu w ciagu calego zycia, a jednoczesnie istnieja liczne grupy bezrobotnych poszukujacych mozliwosci zatrudnienia" [6: 184].

Dodac przy tym nalezy, ze przed doradztwem zawodowym - jak to podkresla M. Podgorny - stoi olbrzymie wyzwanie polegaace nie tylko na pracy z bezrobotnym klientem, ale takze na wczesniejszej dogl?bnej analizie, ktora jest podstawa zintensyfikowania strategii bezrobotnej jednostki. Jedynie dogl?bna i precyzyjna analiza jest kluczem do profesjonalnej i przynoszacej efekty pomocy [7: 312].

Biorac pod uwag? przytoczone definicje oraz teoretyczne rozwazania R.Lamba [8: 13] i A.Kargulowej [9: 37] na ten temat mozna uznac, ze doradca zawodowy oraz osoba poszukujaca pracy, to dwa podmioty, ktore powinny wspolnie podejmowac dzialania uwzgl?dniajace mozliwosci, oczekiwania, a takze wymagania stawiane na rynku pracy. Doradca zawodowy powinien przy tym udzielac nie tylko porad i wskazowek, ktore przyczynia si? do rozwiazania problemow, ale rowniez informacji na temat:

- mozliwosci awansu zawodowego,

- przewidywanych zarobkow,

- aktualnej sytuacji na rynku pracy,

- centrow informacji zawodowej,

- poradnictwa psychologicznego,

- szkol  przygotowujacych  kandydatow  do danego zawodu, kursow, szkolen itp.

Z analizy badan przeprowadzonych przez studentow Wyzszej Szkoly Pedagogicznej ZNP w Warszawie w ramach seminaroiw dyplomowych (licencjackich i magisterskich) w latach 2003-2006 pod kierunkiem S. Kwiatkowskiego, Z. Kramka, E. Salaty, L. Korczak [10, 11, 12, 13] oraz oficjalnych raportow [14] wynika, ze od wielu lat bezrobocie w Polsce znaczaco wzrasta. Kazdego roku liczb? bezrobotnych powi?kszaja absolwenci szkol ogolnoksztalcacych i innych szkol srednich. Sytuacja ta jest szczegolnie niepokojaca, gdyz w najblizszych latach ponad milion mlodych ludzi rozpoczynajacych dorosle zycie b?dzie poszukiwalo pracy. Z danych Urz?dow Pracy wynika, iz pracodawcy niech?tnie zatrudniaja mlodziez, ktora nie posiada zawodu oraz praktyki zawodowej. Koszt przyuczenia mlodego czlowieka do zawodu jest dla nich zbyt wysoki, a czas potrzebny na jego realizacj? - zbyt dlugi.

Badania dowodza rowniez, ze coraz wyrazniej zaznacza si? brak zgodnosci wyuczonego zawodu z aktualnymi potrzebami rynku pracy.

Jednoczesnie mlodzi ludzie wykazuja biernosc (niski poziom aktywnosci) w poszukiwaniu pracy. Urz?dy Pracy powszechnie sygnalizua potrzeb? wprowadzenia do programow nauczania przedmiotu umozliwiajacego mlodziezy zapoznanie si? z mechanizmami rzadzacymi rynkiem pracy i metodami poszukiwania zatrudnienia.

Od wielu lat dostrzegana jest potrzeba zatrudniania w szkolach osob, ktore pelnilyby funkcj? doradcy zawodowego. Ju z w 1975 roku ratyfikowano w Polsce Konwencj? Mi?dzynarodowej Organizacji Pracy, ale w tym okresie, kiedy zatrudnienie w Polsce bylo zagwarantowane, nie miala ona praktycznego znaczenia. Gospodarka rynkowa wymusia jednak potrzeb? sprawnego dzialania poradnictwa i doradztwa zawodowego.

Ustawa o systemie oswiaty z dnia 7 wrzesnia 1991 roku [15] zobowiazuje placowki oswiatowe do przygotowania uczniow do zawodu i kierunku ksztalcenia. Odnotowania w tym miejscu wymaga fakt,ze w miar? uswiadamiania sobie przez Rzadzacych i Ustawodawc? rozmiarow bezrobocia wsrod ludzi mlodych, w kolejnych nowelizacjach tej ustawy formulowano nast?pujace zadania dla systemu oswiaty:

- dostosowywanie kierunkow i tresci ksztalcenia do wymogow rynku pracy (art. 1 pkt 13, obowi azujacy od 1995 r.);

- przygotowanie uczniow do wyboru zawodu i kierunku ksztalcenia (art. 1 pkt 14, obowi azujacy od 21 pazdziernika 2001 r.);

- ksztaltowanie u uczniow postaw przedsi?biorczosci sprzyjajacych aktywnemu uczestnictwu w zyciu gospodarczym (art. 1 pkt 13 a, obowiazujacy od 21 sierpnia 2003 r.)

Kolejne uszczegolowienie zasad w tym obszarze przynioslo rozporzadzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 15 stycznia

2001 roku.

Dalsze,  znaczace  dla omawianej  problematyki,  regulacje prawne uchwalono  w  latach  2001-2003   [16].  Wskazuja one  na potrzeb? prowadzenia w szkolach zaj?c z doradztwa zawodowego przez szkolnego doradc? zawodowego, nauczyciela, pedagoga badz psychologa. W swietle przywolanych aktow prawnych (por. przypis 15 i 16) nalezy stwierdzic, ze do    podstawowych    zadan    publicznych    poradni psychologiczno-pedagogicznych nalezy m.in. pomoc uczniom w dokonywaniu wyboru ksztalcenia,  zawodu  i  planowania  kariery  zawodowej.  Poradnia -zatrudniajaca  obok pedagogow,  psychologa,  logopedy, rehabilitanta, socjologa doradcow zawodowych - realizuje zadania m.in. przez doradztwo i dzialalnosc informacyjna. Istotne jest przy tym to, ze pracownicy Poradni realizuja dzialania rowniez poza poradnia, wsrod dzieci, mlodziezy, w tym w srodowisku rodzinnym.

Szczegolne znaczenie dla omawianej problematyki ma Rozporzadzenie MENiS z dnia 7 stycznia 2003 r., w ktorym szczegolowo okreslono zadania

publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym takze doradcy zawodowego. Zgodnie z § 15 ust. 6 do jego zada n nalezy w szczegolnosci: systematyczne diagnozowanie zapotrzebowania ucznoi w na informacje edukacyjne i zawodowe oraz na pomoc w planowaniu ksztalcenia i kariery zawodowej; gromadzenie, aktualizacja i udos?pnianie informacji edukacyjnych i zawodowych wlasciwych dla kazdego poziomu ksztalcenia; wskazywanie uczniom, rodzicom i nauczycielom dodatkowych zrodel informacji na poziomie regionalnym, ogolnokrajowym, europejskim dotyczacych rynku pracy, trendow rozwojowych w tym zakresie, programow edukacyjnych Unii Europejskiej. Do zadan doradcy zawodowego nalezy takze prowadzenie grupowych zaj?c aktywizujacych, przygotowujacych do swiadomego planowania kariery, koordynowanie dzialalnosci informacyjno-doradczej prowadzonej przez szkoly, wspieranie nauczycieli i wspolpraca z rada pedagogiczna w zakresie tworzenia wewnatrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego.

Jak te przepisy funkcjonuja w rzeczywistosci szkolnej?

Z przeprowadzonych w czterech gimnazjach badan [Zob.: 11] wynika, ze doradztwem zawodowym zajmowali si? pedagog lub psycholog, bardzo rzadko nauczyciele. W badanych szkdach sporadycznie prowadzil zaj?cia profesjonalnie przygotowany doradca zawodowy, zatrudniony jednak w innej niz szkola instytucji. Z wypowiedzi badanych nauczycieli wynika,z e uczniowie interesuja si? roznymi kierunkami ksztalcenia i sa zainteresowani zaj?ciami    poswi?conymi    problematyce    wyboru    zawodu (71,4% wypowiedzi), ale rzadko zwracaja si? do nich o porad?, jaki wybrac zawod. 14,3% badanych nauczycieli wskazalo, ze uczniowie nigdy nie zwracali s?i do nich o pomoc i specjalistyczna porad?. Zaledwie 28,6% nauczycieli wiedzialo o tym, ze uczniowie mieli wykonane testy predyspozycji zawodowych a takze brali udzial w warsztatach rozwoju uzdolnien i talentow, a 10,7% stwierdzilo, ze nie interesowalo si? tym problemem. Byli tez tacy nauczyciele, ktorzy przyznali si?, ze o takich zaj?ciach w ogole nie wiedzieli.

Przytoczone   dane   budza   zaniepokojenie,   poniewaz   swiadcza o minimalnym  zainteresowaniu  nauczycieli  problemami  wyboru przez uczniow wlasciwego - zgodnego z ich zainteresowaniami i predyspozycjami - zawodu.

Na uwag? zasluguje fakt, ze az okolo 70% rodzicow zwraca si? do wychowawcow z pytaniami dotyczacymi dalszego ksztalcenia i przyszlej pracy zawodowej ich dzieci.

Niepokojacym zjawiskiem jest rowniez to, ze kwestie dotyczace problemow zwiazanych z doradztwem zawodowym nigdy nie byly przedmiotem    dyskusji    rad   pedagogicznych    (28,6% wypowiedzi

nauczycieli), zas sporadycznie podejmowano dyskusje na ten temat zdaniem 39,3% badanych [11: 19-24].

Jak zatem maja w przyszlosci funkcjonowac na rynku pracy absolwenci badanych szkol, jesli w szkole nie otrzymali profesjonalnego przygotowania do radzenia sobie z problemami gospodarki rynkowej?

Z wypowiedzi badanych nauczycieli wynika, ze informacje o rynku pracy uczniowie znajduja najcz?sciej w bibliotece (30,7% wypowiedzi), dowiaduja si? o nich z gazetek i tablic informacyjnych rozmieszczonych w szkole (28,8% wypowiedzi), podczas godzin wychowawczych (32,8% wypowiedzi), od doradcy zawodowego (1,9% wypowiedzi). 5,8% nauczycieli udzielilo odpowiedzi, ze nie wie, gdzie uczniowie uzyskuja takie informacje.

Jak wykazuja badania, absolwenci szkol, poszukujac swojej pierwszej pracy, oczekuja nie tylko atrakcyjnego stanowiska, ale takze wysokiego wynagrodzenia. Cz?sto niech?tnie podchodza do podejmowania pracy poza miejscem zamieszkania oraz do pracy niezwaizanej z wyuczonym zawodem.

Do najcz?sciej  stosowanych form doradztwa nauczyciele zaliczyli: konsultacje indywidualne (16,6%), spotkania z doradca (11,5%), warsztaty (8,9%), spotkania z przedstawicielami roznych zawodow (7,8%).

Zdaniem badanych - stopien upowszechnienia w szkolach doradztwa jest niewystarczajacy. Wi?kszosc respondentow uznala, ze doradztwo zawodowe w ich szkole jest rozwini?te w stopniu umiarkowanym (wskazuje na to polowa badanych), 28,6% ocenilo, ze slabo, a 21,4%, ze wcale si? nie rozwija [11: 25].

Badani nauczyciele w pelni zdaja sobie jednak spraw? z tego, ze mlodziez niewiele wie o funkcjonowaniu rynku pracy, o trudnosciach w znalezieniu pracy, potrzebach i oczekiwaniach pracodawcow, rozmiarach bezrobocia i dzialaniach zwiazanych z ograniczaniem czy niwelowaniem jego skutkow (programy rzadowe, lokalne, inicjatywy resortowe itp.).

Brak w szkole profesjonalnego, zatrudnionego na caly lub cz?sc etatu, doradcy zawodowego powoduje, ze nauczyciele sami podejmuaj trud wprowadzania elementow poradnictwa zawodowego dla uczniow, chociaz dysponuja niewielka wiedza na ten temat. Do najcz?sciej podejmowanych dzialan naleza:

- rozmowy na temat popularnych i  najbardziej poszukiwanych zawodow;

- spotkania z przedstawicielami roznych zawodow (spotkania z rodzicami uczniow);

- udzielanie informacji o szkolach srednich w najblizszej okolicy;

Страницы:
1  2  3 


Похожие статьи

L Korczak - Bezrobocie a potrzeba upowszechniania doradztw a zawodowego w szkglach